استادیار و عضو هیئت علمی گروه قرآن و علوم گرایش مدیریت، جامعه المصطفی، قم، ایران
10.22034/saas.2025.235375
چکیده
این پژوهش با هدف نقد انسانشناسی مکتب مدیریت اقتضایی از منظر قرآن کریم انجام شد. مطالعه حاضر با رویکردی انتقادی و با استفاده از روششناسی تلفیقی در سه مرحله اکتشافی، فراترکیب و استنطاقی طراحی گردید. دادههای مورد نیاز از طریق مطالعة کتابخانهای و تحلیل متون اسلامی گردآوری شد و با بهرهگیری از روش استنباطی و تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافتهها نشان داد که علیرغم اشتراک ظاهری دو دیدگاه در توجه به پیچیدگی رفتار انسانی، در مبانی انسانشناختی شکافی ماهوی وجود دارد. مکتب اقتضایی انسان را موجودی منفعل و محصور در ابعاد مادی میپندارد که غایت استراتژی او حداکثرسازی سود است، در حالی که قرآن کریم تصویری جامع و متعالی ارائه میدهد و انسان را دارای کرامت ذاتی، مرکب از ساحت مادی و معنوی، و برخوردار از اراده آزاد معرفی میکند. این تمایز بنیادین دارای پیامدهای راهبردی در سطوح مختلف مدیریت شامل طراحی نظام انگیزشی، ساختارسازی و مهندسی فرهنگ سازمانی بود. در نتیجه میتوان دریافت که گذر از جبرگرایی مادی به سوی رویکردی جامع و اخلاقبنیان، زمینهساز شکوفایی انسان در سازمان و خلق سرمایه معنوی خواهد بود.
