مطالعات اعتقادی سیاسی

مطالعات اعتقادی سیاسی

از ابطالِ مفاخرِ نَسَبی تا برساختنِ دکترینِ وحدت: بازخوانی استراتژیک آیۀ کرامت (حجرات: ۱۳) در گفتمان سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای«مدظله العالی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده الهیات مشهد، ایران.
2 پژوهشگر پسا دکتری ، علوم قرآن و حدیث ، دانشگاه فردوسی ، دانشکده الهیات ، مشهد، ایران
10.22034/saas.2025.530797.1125
چکیده
این مقاله به تحلیل فرآیند «بازخوانی استراتژیک» آیه ۱۳ سوره حجرات در گفتمان سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه یک اصل قرآنیِ ناظر بر ابطال مفاخر نسبی، به یک دکترین سیاسی-امنیتی برای مواجهه با چالش‌های هویتی جهان معاصر تبدیل می‌شود. در حالی که امت اسلامی با تنش پارادایمیک میان هویت‌های ملی‌گرای تفرقه‌محور و راهبردهای تفرقه‌افکنانۀ استکبار مواجه است، این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی بر روی مجموعه‌ای از تفاسیر معتبر و بیانات ایشان، این گذار مفهومی را تبیین می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که آیه کرامت در این گفتمان، ضمن حفظ کارکرد کلاسیک خود، به ابزاری برای تشخیص «جاهلیت مدرن» تبدیل شده و «تقوا» به مثابه شالودۀ «کرامت انقلابی» و معیار صلاحیت در حکمرانی بازتعریف می‌شود. بر این اساس، مفاهیم قرآنیِ «حبل الله» و «امت واحده» مبنای برساختن «دکترین وحدت مقاوم» قرار می‌گیرند. این پژوهش در نهایت استدلال می‌کند که آیه کرامت در این بازخوانی، از یک اصل ارزشی فراتر رفته و به یک دکترین هویت‌ساز و کنش‌گر تبدیل شده است که همزمان با نفی هویت‌های تجزیه‌طلب، هویت جایگزین «امت واحده مقاوم» را در برابر هژمونی جهانی تأسیس می‌کند.
کلیدواژه‌ها