1
دانشجوی دکتری تخصصی ، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، دانشکده ادیان ابراهیمی، قم ، ایران
2
عضو هیئت علمی و استاد یار گروه ادیان ابراهیمی ، دانشکده ادیان و مذاهب ، قم ، ایران
3
عضو هیئت علمی و دانشیار گروه شیعه شناسی ، دانشکده ادیان و مذاهب ، قم ، ایران
4
استاد یار و عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ،قم ، ایران
10.22034/saas.2025.529769.1124
چکیده
خردمندی بهعنوان یکی از فضایل بنیادین انسانی، در سنت شیعی و روانشناسی مثبتنگر با رویکردهایی متفاوت اما گاه مکمل مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش بهروش کتابخانهای-تحلیلی، به بررسی تطبیقی مفهوم خردمندی در آموزههای اهلبیت (ع) و یافتههای روانشناسی مثبتنگر میپردازد. نتایج نشان میدهد که هر دو سنت، خردمندی را مستلزم دانش، تعقل و کاربست عملی میدانند، اما با تفاوتهای بنیادین در مبانی و غایات: 1) در سنت شیعی، خردمندی برآمده از اطاعت الهی و تقواست و تفکرِ سودمند، وابسته به هدایت الهی و التزام به ارزشهای دینی تعریف میشود. این نگاه، خرد را با معنویت، اخلاص و مسئولیت اخلاقی پیوند میزند. 2) در روانشناسی مثبتنگر، خردمندی بیشتر شناختی-عملگرایانه است و بر مؤلفههایی مانند خلاقیت، کنجکاوی، انعطافپذیری و حل مسئله تأکید دارد. همپوشانی دو دیدگاه در تأکید بر رشد فردی، تعالی اخلاقی و سودمندی اجتماعی خردمندی مشاهده میشود، اما تفاوت کلیدی در منشأ الهی (در سنت شیعه) در مقابل منشأ تجربی-عقلانی (در روانشناسی) و نیز روشهای پرورش آن است. در پایان، با ارائه مدلی تلفیقی پیشنهاد میشود که سیاستگذاران آموزشی و فرهنگی با تلفیق یافتههای علمی و آموزههای معنوی، چارچوبی جامع برای تربیت خردمندانه طراحی کنند