1
دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشکدۀ علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران
2
استادیار ، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران
3
استادیار ، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران.
10.22034/saas.2025.509149.1100
چکیده
شیخ هادی نجم‌آبادی از متفکران برجستۀ ایرانی در عصر مشروطه است که با تلفیق عقل، دین و سنت، تصویری بدیع از عقلانیت دینی ارائه می‌دهد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل گفتمان تاریخی-تفسیری کوئنتین اسکینر، به بازخوانی مفهومی اندیشه‌های عقلانی نجم‌آبادی در کتاب «تحریرالعقلاء» می‌پردازد. داده‌های پژوهش از طریق بررسی متن کامل کتاب و با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند تا اشباع نظری گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها در چهار لایه مفهومی انجام شده است: مفاهیم تاریخی، مفاهیم نیت‌مند، مفاهیم تقابلی، و مفاهیم برساخته در متن، که در نهایت به ساخت الگوی مفهومی عقلانیت انجامید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اندیشه نجم‌آبادی، حقیقت عقلانیت چیزی جز توحید نیست و عقلانیت، ریشه در سنت، زمانه، نیت مؤلف و نیازهای اصلاح‌طلبانۀ جامعه دارد. عقلانیت در این الگو، چهار ویژگی دارد: تاریخی، تفسیری، سیاسی و انتقادی. بر این اساس، «گفتمان عقلانیت دینی انتقادی» شکل می‌گیرد که در آن، نقد مشروع حکومت ممکن می‌شود، دین به منبعی برای عدالت و آزادی بدل می‌گردد و عقلانیت به عنوان ابزار اصلاح دینی و سیاسی تلقی می‌شود. این پژوهش تلاشی است برای پیوند میان میراث عقلانی مسلمانان با افق‌های گفتمان‌ساز در سیاست معاصر.
میر، سیدحسین، امینی، علی اکبر و اله کرم، عبدالحسین. (1404). جایگاه عقلانیت در اندیشه سیاسی شیخ هادی نجم آبادی با تاکید بر تحلیل کتاب تحریرالعقلا. (e233441). مطالعات اعتقادی سیاسی، 3(5)، e233441 https://doi.org/10.22034/saas.2025.509149.1100
MLA
میر، سیدحسین، امینی، علی اکبر، و اله کرم، عبدالحسین. "جایگاه عقلانیت در اندیشه سیاسی شیخ هادی نجم آبادی با تاکید بر تحلیل کتاب تحریرالعقلا" .e233441 ، مطالعات اعتقادی سیاسی، 3، 5، 1404، e233441. doi: 10.22034/saas.2025.509149.1100
HARVARD
میر، سیدحسین، امینی، علی اکبر، و اله کرم، عبدالحسین. (1404). 'جایگاه عقلانیت در اندیشه سیاسی شیخ هادی نجم آبادی با تاکید بر تحلیل کتاب تحریرالعقلا'، مطالعات اعتقادی سیاسی، 3(5), e233441. doi: 10.22034/saas.2025.509149.1100
CHICAGO
میر، سیدحسین، امینی، علی اکبر و اله کرم، عبدالحسین، "جایگاه عقلانیت در اندیشه سیاسی شیخ هادی نجم آبادی با تاکید بر تحلیل کتاب تحریرالعقلا." مطالعات اعتقادی سیاسی، 3 5 (1404): e233441, doi: 10.22034/saas.2025.509149.1100
VANCOUVER
میر سیدحسین، امینی علی اکبر، اله کرم عبدالحسین. جایگاه عقلانیت در اندیشه سیاسی شیخ هادی نجم آبادی با تاکید بر تحلیل کتاب تحریرالعقلا. اعتقادی سیاسی. 1404;3(5):e233441. doi: 10.22034/saas.2025.509149.1100
