مطالعات اعتقادی سیاسی

مطالعات اعتقادی سیاسی

مطالعه ی تطبیقی فریضه ی حجاب در دوران جاهلیت و صدر اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری تاریخ اسلام ، دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران ، ایران
10.22034/saas.2026.554758.1147
چکیده
یکی از مهمترین مسائل در دین اسلام، پوشش صحیح مردان و زنان مسلمان است. واجبی که در زندگی روزمره تمامی مسلمانان بسیار مؤثر بوده است و آن را به عنوان ضروری دین دانسته‌اند و در طول 14 قرن مواضع مختلفی را از سوی حکّام جوامع اسلامی از جهت حمایت و مهجوریت به خود دیده است. مسأله‌ای که امروزه بسیار مطرح می‌شود، کیفیت پوشش زنان در حکومت پیامبر اسلام (ص) است. اینکه پوشش زنان در دورۀ جاهلیت و رفتار آنان در خصوص مردان چگونه بوده است؟ واکنش پیامبر اسلام (ع) و آیات قرآن در مقابل کیفیت پوشش و برخورد زنان مسلمان چگونه بوده است؟ یعنی آیا قرآن و پیامبر (ص) برخوردی انفعالی نسبت به این مسأله داشته‌اند یا بر اساس سنت تدریج و وسع إدراکی و مالی آنان، واکنش نشان دادند؟ و در هر دو صورت، مقدار مورد نظر از پوشش و رفتار مناسب زنان چه حدّی بوده است؟
در این زمینه کتاب‌ها و پژوهشهای فراوانی در عصر معاصر شده است که می‌تواند برای تعیین موضوعات فرعی این بحث، راهنمای مناسبی برای محققین باشد. کتاب "مسأله حجاب" متفکّر شهید مرتضی مطهّری موضوعات متعدّدی از حجاب را بیان می‌کند همچون فلسفه حجاب، حجاب در اقوام دیگر و... در بخشی نیز به تبیین آیات مربوط به حجاب می‌پردازد و نکات تحلیلی مناسبی را ارائه می‌کند.
موضوع مورد بحث ما از دو جهت مقیّد است. اول آنکه ما در این مقاله دربارة پوشش زنان بحث خواهیم کرد. هرچند گسترة بحث از پوششِ صحیح، شامل مردان نیز می‌باشد امّا برای حفظ اختصار و رعایت حجم مقاله و اهمیت مسأله پوشش زنان در جامعه، موضوع را محدود به پوشش زنان کردیم. دوم آنکه ظرف زمانی این تحقیق مقیّد به دورة پیامبر گرامی اسلام (ص) می‌باشد هرچند گاهی برای تبیین یا تفسیر موضوعات به دوران بعد از رسول اسلام (ص) اشاره می‌شود.
کلیدواژه‌ها

 
منابع و مآخذ
* قرآن کریم
* نهج البلاغه، سید رضی ، ترجمه دشتی
* ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد. (1417ق). الکامل فی التاریخ. تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دارالکتاب العربی.
* ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن‌علی. (1415ق). الإصابة فی تمییز الصحابة. تحقیق عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دارالکتب العلمیة.
* ابن‌عباس، عبدالله. (بی‌تا). نقل در: طبری، جامع البیان عن تأویل آی القرآن.
* ابن‌هشام، عبدالملک‌بن‌هشام. (1411ق). السیرة النبویة. تحقیق طه عبدالرؤف سعد، بیروت: دارالجیل.
* ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. (بی‌تا). لسان العرب (ج 1 و 11). بیروت: دارصادر.
* ابی‌تمام، حبیب‌بن‌اوس. (1418ق). دیوان أبی‌تمام. بیروت: دارصادر.
* ازرقی، محمدبن‌عبدالله. (1424ق). أخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار. تحقیق علی عمر، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
* ازهری، محمدبن‌احمد. (1412ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
* بغدادی، خطیب. (1405ق). تاریخ بغداد (ج 1). بیروت: دارالکتب العلمیة.
* بلاذری، احمدبن‌یحیی. (بی‌تا). أنساب الأشراف (ج 1). بیروت: دارالفکر.
* بشر‌بن‌خازم. (1415ق). دیوان بشر بن خازم. بیروت: دارصادر.
* ترکاشوند، رسول. (1390). حجاب شرعی در عصر پیامبر. قم: مرکز نشر هاجر.
* طبری، محمدبن‌جریر. (بی‌تا). جامع البیان عن تأویل آی القرآن (ج 10). بیروت: دارالفکر.
* طبری، محمدبن‌جریر. (بی‌تا). تاریخ الأمم و الملوک (ج 2). بیروت: دارالتراث.
* طرفه‌بن‌عبد. (1423ق). دیوان طرفه بن عبد. بیروت: دارصادر.
* فخر رازی، محمدبن‌عمر. (بی‌تا). التفسیر الکبیر (ج 23). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
* فیومی، احمدبن‌محمد. (بی‌تا). المصباح المنیر (ج 2). قم: دارالهجرة.
* کلینی، محمدبن‌یعقوب. (بی‌تا). الکافی (ج 2، 5 و 7). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
* جعفرزاده شهربابکی، فاطمه. (1400). «تأثیر حجاب بر سلامت روانی زنان از منظر آیات و روایات». رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، 16(27)، 89105.
* جعفرزاده شهربابکی، حسین. (1400). «سلامت روان در آموزه‌های قرآنی». فصلنامه مطالعات اسلامی.
* جواد علی، علی. (بی‌تا). المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام (ج 56). بیروت: دارالعلم للملایین.
* محمدی مقدم، فرید. (1394). درسنامه عفاف. قم: اعتقادما.
* مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مسئله حجاب. تهران: انتشارات صدرا.
* مقاتل‌بن‌سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل‌بن‌سلیمان. تحقیق عبدالله محمود شحاته، بیروت: دار إحیاء التراث.
* منصوری، علی‌اصغر؛ محمدی، فائزه. (1400). «بررسی نقش عوامل تأثیرگذار بر قصد انتخاب حجاب». سومین همایش مدیریت، گردشگری و تکنولوژی، تهران.
* مهلهل‌بن‌ربیعه. (بی‌تا). دیوان مهلهل. تحقیق طلال حرب، بیروت: دارصادر.
* مفضل ضبی. (2012). المفضلیات. تحقیق احمد محمد شاکر و عبدالسلام محمد هارون، قاهره: دارالمعارف.
* سهرابی، وحید. (1401). «تحلیل راهبردهای شبکه‌های معاند در مسئله حجاب». روزنامه جام‌جم، شماره 6404.
* شهیدی، سیدجعفر. (1380). فرهنگ قرآن. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
* شیرازی، حیدر. (1388). «اسباب ستر المرأة و سفورها فی شعر العصر الجاهلی». التراث الأدبی، 1(3)، 151181.
* شیرازی، ناصر مکارم. (1388). تفسیر نمونه (ج 22). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
* صدوق، محمدبن‌علی. (بی‌تا). من لا یحضره الفقیه (ج 1 و 3). قم: جامعه مدرسین.
* سیوطی، جلال‌الدین. (1404ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (ج 5). بیروت: دارالفکر.